روش تحقیق

پیشینه نظری

تشویق و تنبیه در آیینه قرآن کریم

قرآن کریم پر است از بشارت و انذار، ولی در تربیت اسلامی بر تشویق بیش از تنبیه تاکید شده است. 
خداوند می فرماید: "ما حقایق قرآن را سهل و آسان به زبان تو آوردیم تا اهل تقوا را بشارت دهی و معاندان لجوج را بترسانی." یا: "ای پیامبر! به کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده اند، بشارت بده که جایگاه آنان در قیامت، باغستان هایی است که نهرهای آب در آن جاری است." چنانچه می بینیم در منطق قرآنی، تشویق و امر به معروف و نیکی و بشارت به تحقق وعده الهی بر تنبیه و عذاب مقدم است.

تشویق و تنبیه از نظر امام علی (ع)

 در تربیت انسان ، اصل بر تشویق و ترغیب است ، نه تنبیه و مجازات ، امام علی (ع) می فرمایند : به وسیله خوبی با بدی بستیزید .

تشویق و تنبیه باید به اندازه باشد تا اثرات منفی به جا نگذارد .امام علی (ع) می فرمایند : ستایش بیش از استحقاق ، تملق است و کمتر از استحقاق ،درماندگی یا رشک بردن است .

تنبیه باید کاملا سنجیده ، حساب شده و دقیق باشد و به هیچ وجه از حد و مرز لازم فراتر نرود ، زیرا اثرات منفی دارد .امام علی (ع) به این امر هشدار می دهند : افراط در سرزنش کردن ، میزان لجاجت را افزون تر می کند .

تشویق و تنبیه در مکتب مولانا:

تشویق حس خودپسندی و حب ذات انسان را اقناع می کند.

نکوهش و ناسپاسی شخصیت انسان را تحقیر می نماید.

مولانا جلال الدین محمد بلخی اساس تعلیم و تربیت را بر شیوه تشویق و محبت گذارده و در موارد بسیاری از نقش تعیین کننده محبت سخن به میان آورده است:

از محبت دردها صافی شود         از محبت دردها شافی شود

ازمحبت مرده زنده می کنند         از محبت شاه بنده می شود

(مثنوی معنی دفتر سوم ،غزل چهارم)

تنبیه و تشویق از دیگاه سعدی:

" سعدی " با الهام از رافت اسلامی اصل را بر تشویق می نهد ، در صورتی که موثر واقع نشد، تنبیه را روا می دارد:

                              بسا روزگارا که سختی برد       پسر چون پدر نازکش پرورد

خردمند و پرهیزکارش برآر       گرش دوست داری بنازش مدار

                           به خردی درش زجروتعلیم کن      به نیک وبدش وعده و بیم کن

                             نواموز راذکر و تحسین و زه     ز توبیخ و تهدید استاد ب  

. آلبرت بندورا:

بندورا معتقد است: يكى از انواع تنبيه، تنبيه جانشينى¹⁵ است كه عبارت است از: احساس نوعى تنبيه دست دوم ـ ياجانشينى ـ از مشاهده رفتار توسط فرد ديگر؛ گويى مشاهده كننده تصور مى كند الگو به اين دليل رفتارى را ترك مى كند كه به خاطر آن تنبيه شده است. بنابراين، در مشاهده گر اين منطق شكل مى گيرد كه هر كس ديگرى هم كه همان رفتار را انجام دهد همان تنبيه را دريافت خواهد كرد.¹⁶

نظريه يادگيرى اجتماعى تا حدى مبتنى بر الگوى شرطى سازى عاملى است. در اين نظريه، با تأكيد بر توانايى انسان براى نمادسازى، جست وجوى روابط علت و معلول و پيش بينى پيامدهاى رفتار، بر نقش مشاهده رفتار ديگران تأكيد دارد و نقشى كه تنبيه الگو براى اصلاح رفتار مشاهده گر دارد، بندورا را معتقد به جواز تنبيه كرده است.

بیشینه تجربی :

زمانی که ما با شیوه هایی سروکار داریم به منظور تاثیرگذاری در  افراد مورد استفاده قرار می گیرند به مواردی چون کنترل تنبیه و تشویق برخورد می کنیم به طور کلی عوامل بسیار زیادی وجود دارند که رفتار فرد را تحت تاثیر قرار می دهند .به نقل قول از مهدی یاراحمدی : منظور از تغییر رفتار افراد یا هدایت رفتار انها در مسیر مورد نظر از روش هایی استفاده می شود که شناخته شده ترین ان فرایند کنترل و تشویق است . و اصطلاح تشویق و پاداش با یکدیگر ارتباط و پیوستگی نزدیکی دارند . درکل فرایند  تشویق فرایند پاداش دهی است به رفتار فرد یعنی برانگیختن شوق و علاقه مجدد ان به انجام همان رفتار .به طور مثال یک تحسین امیز یا یک تشویق مالی بزرگ .