روش تحقیق

زهرا عزیزی

اصلاحی 

موضوع:

 اثربخشی آموزش مبتنی بر الگوی فرآیند اعتباریابی انسان بر رضایت زناشویی زوجین

بیان مساله

ازدواج به عنوان مهم ترین و اساسی ترین رابطه بشری توصیف شده است، زیرا ساختاری اولیه برای بنا نهادن رابطه خانوادگی و تربیت كردن نسل آینده فراهم می سازد(لارسون و هولمن، 1994) . بدون شك، خانواده نخستین و مهمترین بستر رشد همه جانبه ای انسان محسوب می شود و از دیرباز نقش ها و كاركردهای خانواده مورد توجه روان شناسان، جامعه شناسان و متخصصان تعلیم و تربیت بوده است. زندگی زناشویی زن و مرد با ازدواج و تشكیل خانواده شروع می شود و رضایت زناشویی تضمین كننده سلامت روانی خانواده محسوب می گردد(به پژوه،1380) . یكی از جوانب بسیار مهم یك نظام زناشویی، رضایتی است كه همسران در ازدواج تجربه می كنند(تانی گوچی و همكاران، 2006) . لیكن آمار طلاق كه معتبرترین شاخص آشفتگی زناشویی است(هالفورد، 2001؛ ترجمه تبریزی، 1384) نشانگر آن است كه رضایت زناشویی به آسانی قابل دستیابی نیست(رزن گراندن و همكاران، 2004) .  

رضامندی زناشویی، حاصل خشنودی و سازگاری زن و شوهر در ابعاد مختلف زندگی مشترك است و استحكام بنیان خانواده و سلامت والدین را تضمین می كند(عسگری،1380) . با وجود پیامدهای مثبت همسر گزینی، متأسفانه بسیاری از همسران در برقراری و حفظ روابط دوستانه صمیمی با هم دچار مشکل می شوند و در بیشتر اوقات به کمک متخصصی نیازمند می شوند(برنشتاین و برنشتاین، 1990) . پژوهش های متعددی نشان داده اند كه چگونه روابط معیوب و ناسالم بر رضایت زناشویی تاثیر می گذارد(برای^[7]مثال؛ وان جلیستی و الكساندر¹ ، 2000؛ مرادی، 1379) . هم چنین، در دهه ی 90، مطالعات علمی پیرامون رضایت زناشویی توجه زیادی را به خود جلب كرد. در مقایسه با یافته های علمی دهه های گذشته، در دهه ی 90، حجم زیادی از مطالعات به جنبه های مختلف رضایت زناشویی اختصاص داشته است(برادبوری و دیگران، 2000) . تحقیقات انجام شده در زمینه ی رضایت زناشویی سابقه ای طولانی دارد، به طوری که اولین مطالعه ی منتشر شده درباره ی رضایت زناشویی به کارهای ترمن (1938؛ به نقل از ماسودا،2003) مربوط می شود. هازن و شیور (1987) و وامبولت و رایس (1989)در طی پژوهش هایی نشان دادند که گرمی و صمیمیت در محیط خانواده پیش بینی کننده بالای روابط صمیمانه در ازدواج فرزندان است.

در ارائه ی خدمات مناسب و موثر مشاوره باید تاثیر فرهنگ مراجع در نظر گرفته شود زیرا فرهنگ به طور اجتناب ناپذیری روی رفتارهای مراجع و مشاور تاثیر می گذارد. بسیاری از رویكردهای مشاوره به خاطر برداشت های محدود و كلیشه ای این نیازها(تاثیر عوامل فرهنگی)، در برآورده ساختن نیازهای پیچیده مراجعان اقلیت های قومی و نژادی ناتوان هستند(كُری، 2004؛ ترجمه ی نقشبندی و همکاران، 1386) . سو (1990) معتقد است كه برای جمعیت های گوناگون نیاز به گسترش روش های خاص فرهنگی ضروری است. با امعان نظر به شرایط فرهنگی جامعه مورد نظر و پژوهش های انجام شده در زمینه ی اثربخشی رویكردهای متنوع خانواده درمانی در افزایش رضایت زناشویی، تاكنون پژوهشی كه اثربخشی الگوی فرایند اعتباریابی انسان⁹ را در افزایش میزان رضایت زناشویی با توجه به شرایط فرهنگی_اجتماعی زوجین مورد بررسی قرار داده باشد، گزارش نشده است. از این رو، محقق پژوهش حاضر را به منظور پركردن خلاء پژوهشی در این زمینه و هم چنین، بومی سازی این الگوی درمانی در جامعه ی مورد نظر انجام داده است.

در این پژوهش، محقق با اجرای الگوی خانواده درمانی ستیر در بین زوجین دارای مشكلات زناشویی و بعضاً متقاضی طلاق به دنبال پاسخ این سوأل بوده است كه آیا آموزش الگوی فرآیند اعتباریابی انسان در آشكارسازی و اصلاح ناهمخوانی های ارتباطی موجود در خانواده و افزایش میزان رضایت زناشویی مؤثر بوده است؟ 

ضرورت و اهمیت تحقیق

ازدواج و زندگی زناشویی مستلزم وجود پایداری و سازگاری، از جانب زوج ها است و احساس رضایت از ازدواج، نقش مهمی در میزان كاركرد بهنجار خانواده ایفا می كند. در این راستا، محققان معتقدند كه مهارت های ارتباطی و شیوه های آن توانایی غنی سازی یك ازدواج سازگارانه و توام با رضایت مطلوب و با ثبات را دارد(فیتنس، 2001) .  

معمولاً خانواده ی سالم، افراد سالم را تحویل اجتماع می دهد و خانواده ی ناسالم موجب بروز مسایل فراوانی در سطح جامعه خواهد شد و اگر سعی در بهبود و پیشرفت خانواده نشود، مشکلات اجتماعی روز به روز بیشتر خواهد شد(ستیر، 1972؛ به نقل از جراره و احمدی، 1387) .  

شواهد فراوانی گویای آنند که زوج ها در جامعه ی امروزی برای برقراری و حفظ روابط صمیمی و دوستانه به مشکلات شدید و فراگیری دچارند. در حقیقت معضل پریشانی زناشویی، بیشتر از هر طبقه ی تشخیص روانپزشکی دیگر، دلیل مراجعه درمانجویان به مراکز بهداشت روانی است(برنشتاین و برنشتاین، 1990) . رایج ترین مشکلی که زوجین بیان می کنند ناتوانی در برقراری ارتباط است. بیش از 90 درصد زوجین آشفته این مشکلات را به عنوان مساله اصلی در رابطه ی خود بیان می کنند(برنشتاین و برنشتاین، 1986) .  

مدارک پژوهشی زیادی وجود دارد که نشان می دهد بسیاری از زوج ها پیش از ایجاد روش های رضامندانه  رابطه ی زناشویی، از الگوی ارتباطی مختل رنج می برند. هم چنین، یافته های پژوهشی نشان وی دهند که زوج های پریشان و ناراضی در مدیریت سازنده ی تعارض ها و حل مسائل دچار نارسایی و شکست هستند و از این بابت، تلاش زیادی برای ترمیم فعالیت های ارتباطی خود می کنند(مورس و کارتر،2000) . بنابر نظر کریستینسن و شنک (1991)، اگر یک زوج قادر به حفظ یک رویکرد دوطرفه حل سازنده ی مسائل برای رفع اختلاف های اجتناب ناپذیر خود نباشند، تعارض بین آنها رشد خواهد کرد. کاهش فراوانی تبادلات منفی و افزایش میزان تبادلات مثبت و حل مسائل ارتباطی به شیوه ای کارآمد را می توان از اهداف برنامه های مداخله ی زناشویی برشمرد(کیسیر و همكاران، 1998) .

رویكردهای مشاوره و خانواده درمانی در پی کاهش تجارب منفی ازدواج هستند. اما در عین حال، عموماً تلاش می کنند تا تجارب مثبت و علاقمندی طرفین افزایش یابد. خانواده درمانی به خاطر تقاضای زوج ها ایجاد و توسعه داده شد(گارمن و نیزکرن، 1978) . در راستای دستیابی به اهداف خانواده درمانی، یعنی کاهش تعارضات زناشویی، اصلاح الگوهای ارتباطی ناسالم، افزایش میزان رضایت زناشویی، تقویت نهاد خانواده و نهایتاً سلامت روانی اعضای خانواده، نظریه های مختلفی در زمینه ی درمان مشکلات خانوادگی و مشکلات ارتباطی زوجین تدوین شده است که یکی از این نظریه ها، خانواده درمانی تجربه نگر است که ریشه در مکاتب انسانگرایی و پدیدارشناختی دارد و بر حساسیت و ابراز احساسات در میان اعضای خانواده تاکید دارد. رویکردی که منشعب از این نوع خانواده درمانی می باشد، الگوی مبتنی بر فرآیند اعتباریابی انسان است که به الگوهای ارتباطی مؤثر و نامؤثر، خودارزشی و عزت نفس در تمامی اعضای خانواده اهمیت می دهد.

با توجه به موارد بالا، ضرورت انجام این پژوهش به منظور بهبود روابط زوجین و افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین بیشتر احساس شده است. البته، در این راستا دیدگاه های مختلفی به ارائه الگوی درمانی پرداخته اند. اما، با بررسی های انجام شده در ایران، هیچ تحقیقی به طور مستقیم اثربخشی الگوی مبتنی بر فرآیند اعتباریابی انسان در افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین را نشان نداده است. لذا، محقق بر این باور بوده که مبانی نظری و علمی این الگوی درمانی با مقتضیات فرهنگی و اجتماعی جامعه موردنظر همخوانی دارد و می توان با تعیین اثربخشی این شیوه ی درمانی در جامعه مرجع (ایران)، آن را برای استفاده ی خانواده درمانگران توصیه نمود. لذا، بررسی اثربخشی این الگو بر کاهش تعارضات و بهبود روابط زوجین و متعاقب آن افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین ضرورت پیدا کرد. نتایج حاصل از این پژوهش، ضمن ایجاد چشم اندازی روشن و عملی برای مشاوران و روان درمانگران خصوصاً خانواده درمانگران، می تواند راهنمای کاربردی و تجربی مطلوبی برای ایجاد عزت نفس و افزایش ارزش شخصی اعضای خانواده، آشکارسازی و اصلاح ناهمخوانی ها در نحوه ی پیام رسانی خانواده، الگوهای ارتباطی آنها و در كل رشد انسانی و متعاقب این ها کاهش تعارضات زناشویی و افزایش میزان رضایت زناشویی فراهم آورد. به علاوه، نتایج پژوهش می تواند مبنای نظری و عملی مناسبی برای کاهش مشکلات زناشویی، بهبود الگوهای ارتباطی، آموزش های قبل و بعد از ازدواج به منظور پیشگیری از تعارضات زناشویی در مؤسسات مختلف آموزشی و درمانی از قبیل مراکز مشاوره در دانشگاه ها، بهزیستی، کلینیک ها و شوراهای حل اختلاف خانواده و غیره قرار گیرد. لذا، بررسی و تحقیق در زمینه ی اثربخشی این الگوی درمانی در افزایش میزان رضایت زناشویی ضرورت پیدا نمود.

اهداف تحقیق

هدف اصلی و اساسی پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی مداخلات و روش های الگوی فرآیند اعتباریابی انسان در افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین می باشد و براین اساس اهداف پژوهشی به شرح ذیل ارائه می گردد:

- تعیین میزان اثربخشی آموزش مبتنی بر الگوی فرآیند اعتباریابی انسان در افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین .

- مقایسه ی اثربخشی آموزش مبتنی بر الگوی فرآیند اعتباریابی انسان در افزایش میزان رضایت زناشویی مردان و زنان .

1.      آیا احساس رضایت از ازدواج نقشی در بالا بردن میزان کارکرد بهنجار خانواده دارد؟

2.      آیا داشتن مهارت ارتباطی و توانایی غنی سازی یک ازدواج باعث رضایت مطلوب وثبات ازدواج میشود؟

3.      آیا دلیل اصلی مشکالات زوجین آشفته ناتوانی در برقراری ارتباط است؟

4.      آیا زوجهای پریشان میتوانند مدیریت سازنده ای برای حل تعارضها ومشکلات خود داشته باشند؟

5.      آیا مشاوره و خانواده درمانی باعث کاهش تجارب منفی ازدواج می شود؟

سطح تحلیل:خرد.

واحد تحلیل: زوجهای جوانی که 5 سال از ازدواج آنها گذشته باشد در منطقه 3 کرج.

واحد مشاهده:خود زوجها یا خانواده های آنها  یا مراکز مشاوره خانواده یا مراجع قضایی ذیربط مثل :حل اختلاف دادگاه خانواده.

ابزار اندازه گیری:پرسش نامه،مصاحبه، مطالعه ی کتاب خانه ای

و اینترنت.

روش تحقیق:توصیفی از نوع میدانی زیرا بدنبال بررسی و شناخت وضعیت و گرد آوری اطلاعات برای توصیف موضوع خود در زندگی عادی زوجهای جوان هستم.

روش نمونه گیری:تصادفی خوشه ای

چون تعداد زوجهای جوان زیاد است و امکان تهیه لیست یا چار چوبی که اسم همه زوجها در ان باشد مشکل و وقت گیر است و انجام تحقیق در تمامی منطقه 3کرج  مشکل است لذا ابتدا واحد نمونه گیری رو از زوجهای مختلف انتخاب و سپس زوجهای مورد نیاز را به صورت تصادفی از انها انتخاب می کنم.

با سلام

اینجانب زهرا عزیزی دانشجوی کارشناسی رشتۀ مدیریت بازرگانی جهت پروژۀ تحقیقی که در راستای موضوع ، اثربخشی آموزش مبتنی بر الگوی فرآیند اعتباریابی انسان بر رضایت زناشویی زوجیناست پرسشنامه زیر را طراحی نموده ام.

 لذا خواهشمند است سؤالات زیر را با انتخاب عدد مورد نظر تکمیل نموده و با پاسخ های دقیق خود، ما را در رسیدن به اهداف و نتایج صحیح یاری کنید.

قبلا"، از همکاری و حسن توجه شما کمال سپاسگــــزاری را دارم.

پرسشنامه

1.سن....

2.جنسیت.....

3.وضعیت تاهل......

4.شغل........

5.میزان تحصیلات.......

6.محل تولد......

7.درک رابطه بر رضایت زناشویی زوجین تاثیر مثبت دارد .                                                    1)خیلی مخالفم2)مخالفم3)نظری ندارم4)موافقم5)خیلی موافقم

8.شرایط مالی وتحصیلات عالیه زوجین تاثیر منفی دارد.                                                         1)خیلی مخالفم2)مخالفم3)نظری ندارم4)موافقم5)خیلی موافقم

9.توان سازگاری با  موقعیت های جدید بر رضایت زناشویی زوجین تاثیر مثبت دارد.                       1)خیلی مخالفم2)مخالفم3)نظری ندارم4)موافقم5)خیلی موافقم

10.احساس یک نواختی در زندگی بر رضایت زناشویی زوجین تاثیر منفی دارد.                             1)خیلی مخالفم2)مخالفم3)نظری ندارم4)موافقم5)خیلی موافقم

11.قدرت تفکر انتزاعی بر رضایت زناشویی زوجین تاثیر مثبت دارد.                                        1)خیلی مخالفم2)مخالفم3)نظری ندارم4)موافقم5)خیلی موافقم

12.مسایل جنسی بر رضایت زناشویی زوجین تاثیر منفی دارد .                                                 1)خیلی مخالفم2)مخالفم3)نظری ندارم4) موافقم5)خیلی موافقم

13.میزان تاثیر انعطاف پذیری شخصیت بر رضایت زناشویی زوجین .                                        1)خیلی کم2) کم 3) متوسط4)زیاد5) خیلی زیاد

14.میزان تاثیر بعد برون گرایی شخصیت بر رضایت زناشویی زوجین .                                       1)خیلی کم2) کم3)متوسط4)زیاد5)خیلی زیاد

15.میزان تاثیر بعد روان پذیر بودن شخصیت بر رضایت زناشویی زوجین .                                  1)خیلی کم2) کم3) متوسط 4)زیاد5)خیلی زیاد

16.میزان تاثیر بعد با وجدان بودن شخصیت بر رضایت زناشویی زوجین .                                    1)خیلی کم 2) کم 3) متوسط4)زیاد5) خیلی زیاد

17.میزان تاثیر بعد روان رنجور خویی (عصبانیت)  بر رضایت زناشویی زوجین .                         1)خیلی کم 2)  کم 3) متوسط 4) زیاد5)خیلی زیاد

18.میزان تاثیر ظرفیت سازگاری برای بالا بردن رضایت زناشویی زوجین .                                 1)خیلی کم 2) کم 3) متوسط 4) زیاد 5)خیلی زیاد

19.میزان تاثیر استفاده مطلوب از اوقات فراغت بر رضایت زناشویی زوجین.                               1)خیلی کم 2)کم 3)متوسط 4) زیاد 5)خیلی زیاد

20.مسایل مالی در رابطه زوجین تاثیر دارد .                                                                     1)خیلی کم 2) کم3) متوسط 4) زیاد5) خیلی زیاد

21.میزان تاثیر تربیت خانوادگی در رضایت زناشویی زوجین.                                                       1 1)خیلی کم 2) کم 3) متوسط 4) زیاد 5)خیلی زیاد