موضوع تحقیق : بررسی نحوه تاثیر تشویق در افزایش یادگیری
مقدمه:شايد براي عده اي تصور اينكه بتوان در مدرسه اي از تشويق استفاده كرد كمي دشواراست اما واقعيت اين است كه مي توان در سنگر مدارس شاهد حضور با شكوه معلمان وشاگرداني بود كه با سرمايه از محبت وچهره هاي متبسم ومصصم در تلاش هستند كه در كارهاي خود موفق بوده اند. پس بايد رنگ مدرسه اي يادآور زيبائيها ونيكوئيها باشد. چرا كه هم انسانها بالاخص نوجوانان محبت پذير مي باشند. ولذا نياز به محبت از اساسي ترين نيازهاي هر انسان مي باشد. تشويق نيروها واستعدادهاي دانش آموزان را به كار مي اندازد واستقامت آنها را در كارها زياد مي كند وموجبات سرعت در كارهاي بدني را فراهم مي كند ودر كارهاي فكري موجب سعي وكوشش بيشتري مي گردد. تشويق وتقويت رفتار مثبت كودكان سبب شكل گيري عادات مطلوب در آنان مي شود. به عبارت ديگر از آنجا كه از طريق رفتارهاي تشويق آميز كلامي وغير كلامي مادي وعنوي فردي وگروهي مستقيم وغير مستقيم مربي بيش از هر چيز به يك نياز هم نوجوانان يعني نياز به محبت متعلق وتوجه پاسخ داده مي شود.رسول خدا پايه رفتار با كودكان و نوجوانان را بر محبت استوار كرده وسفارش مي كند كه آنان را گرامي بداريم وبا جايزه اي كه امكان وفايش هست انان را تشويق نمائيم.استفاده ازروش تشويق ومحبت يكي از روشهاي تربيتي بسيار مؤثر ونشانه صدر ونقش مطمئنه داشتن فرد است. خداي تعالي رمز پيروزي پيامبر اكرم (ص) رادر همين شرح صدور محبت ورزي پيامبر به امت خود مي داند : به موجب لطف ورحمت الهي برايشان اموزشي نجواه وبا انان مشورت كن ( وبه آنان شخصيت بده).
بیان مسئله:با توجه به مسائلي كه گذشت مي خواهيم بدانيم كه چه نوع تشويق اثر مثبت داد و چه نوع آن اثر منفي وآيا تشويق تنها راه موفقيت يك دانش آموزاست ؟ تشويق بايد چگونه باشد آيا به نوع واندازه كاري كه انجام داده مي شود بستگي دارد ؟ آيا واقعا تشويق بيش از روشهاي ديگر مانند تنبيه بر پيشرفت تحصيلي دانش اموزان تاثير دارد؟ تشويق در منزل واز طرف والدين موثرتر است يا از طرف اولياء مدرسه ؟ آيا از طريق تشويق مي توان از نروي يك فرد حداكثر فايده را برد و تمام خواسته خود را بدست آنها (دانش آموازان) برآورده ساخت ؟ و آيا تشويق فردي موثرتر يا تشويق گروهي ؟اسكينر روانشناس رفتارگرا چنين عقديده دارد كه تنبيه شديد كودكان ونوجوانان در قبال انجام رفتار نا مطلوب ممكن است موقتا به حذف آن رفتار در كودك بينجامد ولي در بيشتر مواقع به بروز رفتارهاي جبراني انتقام جويانه وضد اجتماعي مي گردد ويا مشكلات هيجاني ديگري را به بار مي آورد تنبيه هايي كه معلمان بر كودكان روا مي دارند از يك طرف مشكلات عاطفي وا ختلافات رفتاري را موجب مي گردد واز طرف ديگر رابطه معلم شاگرد آشفتگي ايجاد كرده وامكان بازسازي وترميم آن را مشكل ودر مواقعي دور از دسترس مي سازد. در چنين شرايطي كودك تصور منفي را كه از معلم تنبيه گر دارد ممكن است به معلمان ديگر محيط آموزش وحتي فضاي فيزيكي مدرسه .... دهد. معلمان پرخاشگر وهيجاني كه از عهده كنترل رفتار خودشان بر نمي آيند با تنبيه هاي شديد ومكرر آثار سوء در سازگاري شاگردان خود خواهند گذاشت ومقاومت آنها را در يادگيري دروس برخواهند انگيخت.
اهداف پژوهش:بطور كلي انجام يك تحقيق مستلزم هدفهاي است كه اين هدفها از پيش در نظر هر محققينقش بسته است چون تشويق در مدارس راهنمااهداف تحقيق نيز در برگيرنده روشها باشد لازم به ذكر است كه تشويق آموز قادر به انجام آن خواهد بودئي بطور تمامي مستقيم وغير مستقيم صورت مي گيردوباد تا فرآيندهاي ياد گيري او تقويتشده وعلاقه به حل مسائل پيدا نمايد در اين صورت هدفهاي اين تحقيق عبارتند از :
1- انواع تشويق مستقيم عملكرد ومستقيم دانش آموز را تقويت مي نمايد.
2- روشهاي غير مستقيم تشويق نيز باعث افزايش كارايي دانش آموزان مي گردد.
ضرورت تحقيق ( اهميت موضوع تحقيق ):از آنجائيكه خانواده ها ومدارس ابتدايي ترين ومهمترين كانون پرورش وتربيت كودكان ونوجوانان هستند وگردانندگان آنها والدين و آموزگاران هستند واصلي ترين نقش را دراين زمينه به عهده دارند بايد با اصول وقوانين تربيت آشنايي كامل داشته باشند وآن را به عنوان احسن بكار گيرند. چرا كه اگر اين اصول وقوانين بكار برده نشوند نبايد درانتظار موفقيت آموزش و پرورش باشيم. بنابراين فساد وتزلزل جبران ناپذير آينده مان دور از انتظار نخواهد بود دراين مصداق شاعر معروف سعدي شيرازي گفت :
تا ثريا مي رود ديوار كج | خشت اول گر نهد مهار كج |
خداوند عزيز نيكوكاران را مورد تشويق قرار داده ونيكي هاي آنان را ده برابر پاداش مي دهد.
فرضيه هاي پژوهش:
1) به نظر معلمان ومربيان در شهرستان نمونه تا چه اندازه تشويق در امر يادگيري دانش اموزان موثر است.
2) بهنظرمعلمانومربيان در شهرستان نمونه در چه شرايطي تشويق اثر بيشتريدارد؟
3) به نظر معلمان ومربيان در شهرستان نمونه تشويق توسط چه كساني صورت بگيرد واثر بيشتري دارد ؟
4) به نظر معلمان ومربيان در شهرستان نمونه كداميك از روشهاي تشويق مستقيم يا تشويق غير مستقيم موثرتر است ؟
5) به نظر معلمان ومربيان در شهرستان نمونه با توجه به روحيات دانش آموازن اندازه ونوع تشويق بايد چقدر باشد تا موثرتر واقع شود.
تعاریف نظراتی و عملیاتی:
1) تشويق :فرايند يا روش يا وسيله اي است كه ملي آن حالتي مطلوب وخوشايند براي دانش آموزان ايجاد مي شود كه سبب افزايش عمل مطلوب ويا تكرار آن مي شود.
2 ) تشويق غير مادي :تاييد دانش آموزان در قبال انجام مورد قبول كه با دادن چيزي كه ارزش پولينداشته باشد اين نوع تشويق به دو صورت كلامي وغيركلامي انجام مي پذيرد تشويق غير مادي كلامي اغلب رفتارها حركات واعمالي كه بدون استفاده زبان وصرفا با ايما واشاره وحالات ظاهري بدن صورت مي گيرد. مانند لبخند زدن، تكان دادن سر به منظور تاييد دست زدن روي شانه دانش آموزان ودادن نمره واما تشويق به تشويقي گوئيم كه در قبال انجام كار مورد قبول از طرف دانش آموزان توسط معلم با گفتن كلامي مانند : بله خوب است . آفرين ، بارك اله خوشم آمد .... صورت مي گيرد.
3 ) تشويق مادي :به دادن چيزي كه داراي ارزش يا كيفيت تجاري يا پولي باشد كه معلم به منظور تاييد وتمجيد رفتار مزايايي مانند كتاب، خودكار، تابلو، ويا حتي پول به دانش آموز ميدهد.
4) يادگيري :ايجاد تغيير نسبتا پايدار در رفتار بالقوه يادگيرنده مشروط بر آنكه اين تغيير بر اثر اخذ تجربه رخ دهد.
5 ) پيشرفت تحصيلي :پيشرفت تحصيلي اصطلاحي به معناي موفقيت است وبرابر تعيين پيشرفت آموزش بصورتي كه از تستهاي از قبيل حساب وديكته وغيره حاصل مي شود.
پيشينه تحقيق:معلم بايد شاگردان خود را به علم ودانش تشويق نمايد وفضائل ومزاياي علم وعلما را به آنان تذكر دهد ويادآور گردد كه علما ودانشمندان وارثان انبياء وپيمبران ودر پايگاههائي بلند وفرازنده ودرخشان جاي دارند پايگاههاي كه مورد شك انبياء وشهدا وجانبازان راه خدا مي باشد. بايد معلم اينگونه سخنان شوق آفرين را كه در ملي آيات واخبار و آثار اشعار وامثال بچشم مي خورد وبازگو كننده فضائل ومنازل ومقامات والاي علم است بگوش آنها برسانند معلم بايد از عواملي كه او را در تشويق شاگردان به علم و دانش مدد مي كند استفاده نمايد و به آنها گوشزد كند بايد نسبت به مسائل دنيوي به امكانات وبا اندازه كفايت قناعت وسنبده كنند تا ازاين طريق بتواند آنها را از انگيزه دنيا ثراني كه موجب دل مشغولي و پريشاني خاطر آنها مي گردد.
روش تحقيق:دراين پژوهش به منظور تجزيه وتحليل اطلاعات جمع آوري شده از آمار توصيفي بشرح زير استفاده شده است :
1) تكشيل وتنظيم جداول توزيع فراواني
2) رسم نمودار ميله اي
3) تفسير كيفي براساس اطلاعات بدست آمده
4) مقايسه پاسخهاي نظرات معلمان ومربيان درباره شرايط ارائه گسترش ونتيجه گيري براساس اين نظرات.
جامعه آماري :جامعه مورد مطالعه دبيران ومربيان تربيتي مدارس راهنمايي دخترانه شهرستان نمونه مي باشد كه از كليه دبيران دررشته هاي مختلف مدارس راهنمايي ومربيان پرورشي اين شهرستان جهت پركردن مقياس درجه بندي به تصادفات انتخاب شده اند.
نمونه و روش نمونه گيري :از تعداد كل 100 مدرسه راهنمايي موجود درشهرستان نمونه تعداد 50 نفر معلم و50نفر مربي تربيتي به تصادفات انتخاب شده اند تعداد مقياس درجه بندي تكميل شده 120 برگ بود كه فقط موفق به جمع آوري 100 برگ از آنها به انجام تحيقات شده ام.
وسايل جمع آوري اطلاعات :دراين تحقيق براي جمع آوري اطلاعات دررابطه با اهداف وسؤالات مورد مطالعه از مقياس درجه بندي حاوي 30 گزاره كه به صورت 5 ارزش مي باشد تهيه شده است وهمچنين گزاره ها طوري انتخاب شده اند كه با هم رابطه منطقي داشته باشند. تحقيقاتي را كه انجام گرفت محقق به اين نتيجه رسيد كه پرسشنامه را تبديل به مقياس درجه بندي وسؤالات را هم تبديل به گزاره بكند وبه اين ترتيب 30 گزاره كه با توجه به موضوع مورد بحث ما بود تهيه گرديد.
روش جمع آوري اطلاعات :براي پركردن اين مقياس درجه بندي ما اولا 120 عدد مقياس درجه بندي تكثير نموديم وبراي پخش كردن آنها بين دبيران ومربيان تربيتي از طريق آ – پ اقدام نمودم و آنها اجازه دادند. و آنها را در مدارسي كه دردسترس خودم بود پخش كردو آنهايي كه دردسترس نبود به مديران مدارسي كه دراداره حضور داشتند پخش كرد. و سپس به مدارس ها مراجعه كرده و مقياس درجه بندي ها را جمع آوري كرده. وبقيه آن را به اداره مراجعه كرده واز مديران مدارس كه در آنجا حضور داشتن تحويل گرفته به اين ترتيب توانسته از 120 عدد مقياس درجه بندي فقط 100 عدد از آنها را جمعآوري كرد.
نتیجه گیری :وبطور كلي مي توان گفت كه تشويق موجي علاقمند نمودن دانش اموزان به درس مي شود هر چند دانش آموزان با شوق وذوق بيشتري درس را فراگيرد بيشتر به موضوع درس علاقمند خواهند شد وهمين امر نقش بسيار مهمي در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دارد. تشويق محبتي است كه ارضاء كننده نياز است محبت تا آنجا براي انسان لازم وضروري است كه اگر به موقع وبه اندازه متناسب در طول زندگي دريافت نكنند دربزرگي به علت احساس خلاء وناكامي رفتار نا بهنجاري پيدا مي كند مسئله تشويقامري است كه در خانواده در مدرسه در تشكيلات نظامي كارايي مطلوب دارد.در پايان ذكر اين نكته نيز ضروري است كه به جهت مشكلاتي از قبيل مشكلات مالي وزماني تحقيق داراي محدوديت هاي نيز مي باشد والبته بديهي است كه به غير از تشويق عوامل متعددي نيز در پيشرفت تحصيلي موثر ميباشد كه دراين پژوهش فقط به تشويق پرداخته شده است ودر پايان با توجه به يافته هاي اين تحقيق پيشنهاد مي شود كه تشويق را سر لوحه نظام آموزش و پرورش خود ساخته وسعي نمائيد با نظارت صحيح خود اين امر مهم جامعه بپوشانيد.
پيشنهادات :
1) نتيجه پؤوهش بيانگر اين مطلب كه تشويق وشيوه هاي متداول آن در پيشرفت تحصيلي موثر است لذا پيشنهاد مي شود در مقطع راهنمايي از تشويق استفاده شود.
2) دست اندركاران تعليم وتربيت بايد عامل تشويق را سر لوحه نظام آموزشي وپرورشي خود ساخته وسعي نمايند با نظارت صحيح خود اين امر مهم را در همه جا جامعه عمل بپوشانند.
3) به همه همكاران گرامي توصيه مي شود تشويق را در اولويت قرار داده واز نتيجه استفاده نكنند تا با تشويق عامل پيشرفت دانش آموزان را در هر چه بيشتر فراهم نمايند.
4) به والدين نيز توصيه مي شود براي پيشبرد اهداف تعليم وتربيت وتاثير اين اهداف در فرزندانشان ازاين عامل در درجه اول استفاده كرده از تاثيرات آن با خبر شده ودر حد لازم ومطلوب از آن امور تحصيلي ويادگيري فرزندانشان كمك بگيرند.
5) با توجه به كمبود منابع وپيشينه ها واهميت تشويق در نظام تعليم وتربيت لازم است دراين زمينه تحقيقات كافي زيادي صورت بگيرد.
6) سعي شود به گونه اي با دانش آموزان برخورد شود كه ايشان بتوانند آزادانه نظر خود را بيان كنند.
7) با دانش آموزان برخورد معلم گونه داتشه باشيد ومواظب برخورد باشيد تا شخصيت ايشان لكه دار نشود.
منابع و مأخذ: آذردشتي - امير هوشنگ – مجله تربيت – سال 13 شماره هشتم ارديبهشت بهشتي احمد – مجله تربيت شماره 2 – سال هشتم و.......