موضوع:
بررسی نگرش دینی ( مثبت و منفی ) برتفکرانتقادی دانشجویان رشتۀ علوم تربیتی
بیان مسأله :
با توجه به این که میان دانشجویان نگرش های متفاوتی ( مثبت و منفی ) نسبت به دین وجود
دارد و هم چنین دارای درجات متفاوتی از تفکر انتقادی هستند ، بنابراین در رابطه با این که آیا با
( مثبت و منفی ) بودن نگرش دانشجویان تفکر انتقادی آنها مثبت و منفی می شود ؟ می خواهم در این رابطه اطلاعاتی به دست آورم و بررسی کنم .
اهداف پژوهش :
هدف از پژوهش حاضر این است که رابطۀ نگرش دینی و تفکر انتقادی دانشجویان را مورد
بررسی قرار داده و تعیین شود که چه نوع رابطه ای بین این دو متغیر وجود دارد ، که نگرش دینی
را به دو قسمت مثبت و منفی تقسیم کرده و تأثیرات آن ها بر روی تفکر انتقادی مورد بررسی قرار می گیرد .
ضرورت پژوهش :
1) تعیین رابطۀ بین نگرش دینی ( مثبت و منفی ) و تفکر انتقادی دانشجویان
پیشینه تجربی:
نگرش نظامی از باورها و اعمال نسبت به امور مقدس است . نگرش مذهبی ایستاری معطوف به امور مقدس است . که در دو بعد دینی شناسی و دین باوری تعریف می شود . که در آن فرد با توجه به قدرت معنوی ، قدرت دنیوی را تقدیس و تعدیل می کند و به او گوشزد می نماید که سلسله مراتب استعدادها در قبال سلسله مراتب شایستگیهای اخلاقی و دینی چیزی نیست . این نگرش موجب توجه به قدرت معنوی گشته و به سبب آن احتمال و اطمینان فرد ، سازگاری وی با جامعه تأمین می گردد . ( به نقل از ضرابیها ، 1382 )
نیز نگرش مذهبی را این گونه تعریف می کنند ، که عبارتست از " اعتقادات منسجم و ۀ
یکپارچۀ توحیدی که خداوند را محور امور دانسته و ارزشها ، اخلاقیات ، آداب و رسوم و
رفتارهای انسان را با طبیعت ، یکدیگر و خویشتن تنظیم می کند " به علاوه ویلیام جیمز معتقد
است که احساسات مذهبی ، احساساتی است که دارای طبیعت واحدی نیستند ، بلکه آنها هم دسته ای از احساسات مختلف می باشند ، مانند ترس مذهبی ، عشق مذهبی ، وحشت مذهبی و نشاط و سرور مذهبی . بنابراین ، تمام احساسات مختلف را می توانید با کلمۀ مذهب جمع کنید . همانطور که احساسات مذهبی یک نوع از احساسات و عواطف نبوده بلکه شامل مجموعه ای از احساسات و عواطف مختلفی هستند که بر پایه های مذهبی قرار دارند .
پیشینه نظری:
. بر اساس پژوهش دیگری که بر روی 316 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد به خوبی نشان داد که عقاید و شعائر مذهبی نقش مهمی را در پیشگیری و کاهش مشکلات هیجانی و روانی بازی می کند . از منظر قرآن ، اگر کلمۀ طیبه و اندیشه پاک توحیدی در وجود انسان ، آگاهانه ریشه بدواند به اذن الهی میوه های شیرین نگرش و رفتار پاک ، انسانی و الهی را در پی خواهد داشت . در این مطالعه ، میزان نگرش دانشجویان نسبت به مبانی نظری اسلام ( اصول دین ) از قبیل اعتقاد به عالم غیب ، خداوند ، عدل الهی ، وحی ، نبوت ، امامت ، حیات اخروی ، هدفدار بودن زندگی ، مصونیت قرآن از تحریف ، درآمیختگی دین با سیاست ، تعامل علم و دین ، و... و همچنین مهمترین بخش از فروع دین ( احکام و اخلاق ) از قبیل نماز ، روزه ، حج ، پوشش اسلامی ، دعا و نیایش و غیره مورد سنجش قرار گرفته است
- پايان نامه خانم عفت عباسي با عنوان بررسي مهارتهاي موثر بر پرورش تفكر انتقادي در برنامه درسي جامعه شناسي دوره متوسطه در سال تحصيلي 80-1379 رساله دكتري در دانشگاه تربيت معلم
در اين تحقيق از روش تحقيق نيمه تجربي استفاده شده است. جامعه آماري تحقيق دانش آموز دخترو پسر شهر سمنان است كه ازبين مدارس دو مدرسه دخترانه و دو مدرسه پسرانه انتخاب شده و گروه تجربي و شاهد به طور تصادفي انتخاب شده از هر مدرسه 20 دانشآموز در پايه دوم متوسطه علوم انساني در يك كلاس پسرانه و ديگر دخترانه نمونه اين تحقيق را تشكيل ميداد. از محتواي كتاب جامعه شناسي فصل سوم، تحت عنوان مزاياي اجتماعي با توجه به فرآيند تفكر منطقي بازسازي و سپس جهت تدريس به شيوه حل مسئله، راهنماي معلم تدوين و تنظيم گرديده تا از طريق آن مهارتهاي تحليل، تركيب، ارزشيابي و استنباط و جمع بندي در دانشآموزان تقويت گردد نتايج تحقيق نشانگر كارايي و اثربخشي عمل آزمايش بوده است و فرضيات تحقيق تائيد شده كه مهارتهاي تحليل تركيب، ارزشيبابي و استنباط و جمع بندي تفكر انتقادي قابل پرورش بوده است.
- پايان نامه خانم هاشميان نژاد به عنوان رساله دكتري تحت عنوان ارائه چهارچوب نظري در خصوص برنامه درسي مبتني بر تفكر انتقادي در دوره ابتدايي
- با تاكيد بر برنامه درسي مطالعات اجتماعي (رساله دكتري) دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات سال 1380
- سئوالات تحقيق در دو بعد درون سازمان و برون سازماني پيرامون عناصر برنامه درسي تنظيم شده است و به تفكيك مورد بررسي قرار گرفته. يافتههاي پژوهش در بعد درون سازماني به موارد زير ميپردازد: چگونگي اهداف برنامه درسي مبتني بر تفكر انتقادي و ويژگيهاي اين اهداف، چگونگي روش تدريس، فعاليتهاي يادگيري و سازمان دهي اين فعاليتها، ارزشيابي، زمان مناسب آموزشي، فضاي آموزشي مناسب، مديريت آموزشي و ويژگيهاي هر يك از اين عناصر.
در بعد برون سازماني، نقش موثر خانواده و جامعه را بر برنامه درسي مورد تاكيد قرار ميدهد. در پايان مدل برنامه درسي مبتني بر تفكر انتقادي طراحي شده و ويژگيهاي برجسته آن مورد تجزيه و تحليل قرارگرفته است.
- پايان نامه آقاي حسن شعباني تحت عنوان تاثير روش حل مسئله به صورت كار گروهي بر تفكر انتقادي و پيشرفت تحصيلي دانشآموزان پايه چهارم ابتدايي شهر تهران (رساله دكتري، دانشگاه تربيت مدرس سال 1378) تحقيق از طريق روش نيمه تجربي و با روش نمونهگيري خوشهاي چند مرحلهاي بر روي 436 دانشآموزان صورت گرفته و روش حل مسئله به صورت كار گروهي بر روي سه مهارت مقايسه، تشخيص و قضاوت بررسي شده است. حاصل تحقيق نشانگر تاثير مثبت روش حل مسئله بر رشد مهارتهاي تفكر انتقادي بوده است.
- تحقيق آقاي منصور شاه ولي با عنوان به كارگيري آموزش تفكر انتقادي در آموزش عالي به منظور پاسخگويي به نيازهاي جامعه، مجموعه مقالات نخستين سمينار آموزش عالي در ايران، مرحله دوم تهران دانشگاه تهران سال 1376 كه به منظور مشاركت هر چه بيشتر دانشجويان در فرآيند يادگيري و آموزش در دوران تحصيلي خود است تا بتوانند با نحوه تفكر انتقادي پيرامون مسائل موجود در زمينه كاري خود آشننا شوند و تواناييهاي لازم براي پاسخگويي به نيازهاي مخاطبان كاري خود را به دست آورند. اين الگو براساس آموزش تفكر انتقادي و نظريه آموزشي حل مسئله تدوين و چهار مرحله درا ين الگو پيش بيني شده است كه شامل مراحل فوق هستند: مرحله آگاهي، مرحله پردازش، مرحله بحث و جمعبندي مي باشد. بررسي اطلاعات حاصله بيانگر نتايج مثبتي است كه الگوي تهيه شده براي آموزش تفكر انتقادي در برداشته و به دانشجويان كمك كرده تا مشكلات و سئوالات مربوط به زمينهاي خاص را تشخيص دهند و به موفقيت اجراي طرح بيانجامد.
فرضیات تحقیق :
1)بین نگرش دینی و تفکر انتقادی رابطه وجود دارد .
2)بین نگرش دین مثبت وتفکر انتقادی رابطه وجود دارد .
3)بین نگرش دینی منفی و تفکر انتقادی رابطه وجود دارد .
4) تفکر مثبت یا منفی بر نوع نگاه افراد موثر است
5)تفکر دینی افراد بر نوع زندگی افراد تاثیر گذار است
متغیرهای پژوهش :
متغیر مستقل : نگرش دینی ( مثبت و منفی )
متغیر وابسته : تفکر انتقادی
متغیر کنترل : خانواده - همسالان - تحصیلات - پایگاه اجتماعی – تربیت معلم محیط اجتماعی و...
متغیر مزاحم : افزایش سطح آگاهی
متغیر تعدیل کننده : دانشجویان – رشتۀ علوم تربیتی – دانشگاه آزاد اسلامی – واحد دماوند
متغیر مستقل از نظر آماری : نسبی
متغیر وابسته از نظر آماری : نسبی
تعاریف متغیرها
نگرش دینی :
نگرش دینی ، مجموعه ای از اعتقادات ، احساسات و اعمال فردی یا جمعی
است که حول مفهوم حقیقت غائی را می توان بر حسب تفاوت ادیان با یکدیگر ، واحد یا متکثر ،
مشخص یا نا مشخص ، الوهی یا غیر الوهی و نظیر آن تلقی کرد .
به هر نوع ایمانی که هر کس نوعی گرایش برای باور داشتن به آن احساس کند ، حتی اگر قابل اثبات یا تکذیب نباشد حقانیت و اعتبار می بخشد
بعد اعتقادی و باورهای دینی عبارتند از باورهایی که انتظار می رود پیروان آن دین بدانها اعتقاد
داشته باشند .
نگرش دینی مثبت :
اول دینداری همراه است با مجموعه ای از نگرش ها ، اعتقادات و محوری
ترین اعتقادات در این زمینه اعتقاد به وجود خداوند ، نقش خداوند در هستی و وحدانیت خداوند
است. بر اساس گفتگوهایی که فقهای ما مطرح می کنند نیز رکن دینداری ، اعتقاد به خداوند است.
دوم این که هر دینی با مناسکی ( فردی – اجتماعی ) همراه است و در مورد
نگرش دینی منفی :
بی علاقگی و حس بی تفاوتی نسبت به مسائل فکری و سستی معتقدات مذهبی و عصیان و بی بندوباری در مورد مسئولیت ها و مقررات اخلاقی و مذهبی ، گرچه این بی علاقگی و سستی از محدودۀ دین و مسائل مذهبی گذشته و مظاهر ناگوار آن در همۀ شئوون و آداب و مسائل ریز و
درشت و سهل و خطیر زندگی فردی و اجتماعی نیز کاملاً به چشم می خورد ولی آنچه که در این
میان در درجۀ اول اهمیت قرار گرفته و به عنوان کانون اصلی می تواند مورد بحث و بررسی قرار
گیرد موضوع ضعف ایمان و فقدان حس مسئولیت در مورد معتقدات و مقررات مذهبی می باشد .
تفکر انتقادی :
برای تفکر انتقادی تعاریف متعددی ارائه شده است که در فصل دوم به آن پرداخته ایم . بنابراین برای پرهیز از اطالۀ کلام در این بخش تنها به دو تعریف اشاره می شود :
در تمامی تعاریف رسمی ، تفکر انتقادی به عنوان کاربرد
عمدی مهارتهای سطح بالا و عقلانی تجزیه تحلیل و ترکیب ، تشخیص شکل و حل مسأله و استنتاج و ارزشیابی در نظر گرفته می شود تفکر انتقادی فرایند منظم ، هوشمندانه ، فعالانه و ماهرانه در مفهوم
سازی ، کاربرد ، تجزیه و تحلیل ، ترکیب و ارزشیابی اطلاعات جمع آوری شده یا پدید آمده از
طریق مشاهده ، تجربه ، تفکر و استدلال.است
تعاریف عملی متغیرها :
نگرش دینی : میزان نمره ای که هر فرد از پرسشنامۀ نگرش دینی می گیرد .
نگرش دینی مثبت : میزان نمره ای که هر فرد از پرسشنامۀ نگرش دینی مثبت می گیرد .
نگرش دینی منفی : میزان نمره ای که هر فرد از پرسشنامۀ نگرش دینی منفی می گیرد .
تفکر انتقادی : میزان نمره ای که هر فرد از پرسشنامۀ تفکر انتقادی می گیرد .
واحد تحلیل: دانشجویان رشته علوم تربیتی
واحد مشاهده: دانشجویان رشته روانشناسی دانشگاه ازاد اسلامی واحد کرج
سطح مشاهده : میانه
روش تحقیق:
پیمایشی
همان طوری که ملاحظه می کنید جامعۀ آماری کلیۀ دانشجویان روانشناسی دانشگاه آزاد
اسلامی واحد کرج است و نمونۀ آماری60 نفر است که از میان این جامعۀ آماری به
صورت تصادفی ساده انتخاب شده است .
روش نمونه گیری:
. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه
نگرش دینی و تفکر انتقادی خودساخته است که در اختیار گروه نمونه قرار گرفته و بعد از
پاسخ جمع آوری شده و اطلاعات مورد بررسی قرار گرفت . در تجزیه و تحلیل اطلاعات از دو روش توصیفی و استنباطی استفاده شد.
ابزار اندازه گیری:
پرسشنامه